„Koliba” - pierwszy dom w stylu zakopiańskim według projektu Stanisława Witkiewicza ma już 110 lat. „Kolibę” budowano w latach 1892-1894 dla Zygmunta Gnatowskiego, ziemianina z Jakimówki w guberni kijowskiej, absolwenta Wyższej Szkoły Rolniczej w Dublanach, który przyjechał do Zakopanego leczyć gruźlicę. Dom budowali górale: Maciej Gąsienica Józkowy - wówczas jedyny koncesjonowany majster ciesielski oraz Jasiek Stachoń, Staszek Bobak i Klimek Bachleda. Snycerka jest dziełem Wojciecha Brzegi i Józefa Kasprusia Stocha. Początkowo Gnatowski zamierzał wybudować sobie tradycyjną chałupę góralską, ale Witkiewicz przekonał go do zmiany planów. Pisał do niego: „(...) chata zbudowana przez „Pana”, nie byłaby czym innym, niż chata budowana przez „Chłopa”, byłaby tylko jej kopią, powtórzeniem, nie zaś rozwinięciem jej form (...)”. Właściwie Stanisław Witkiewicz nie wykonał projektu Koliby, a jedynie rysunki i szkice, które pozwoliły na stopniową budowę. Wykorzystał w niej charakterystyczne proporcje podhalańskiej chałupy, zrębową konstrukcję ścian i półszczytowy dach w kilku różnych kompozycjach. Ostatecznie dom Zygmunta Gnatowskiego miał być swoistym połączeniem tradycyjnej budowli góralskiej i letniskowej willi, nawet z pewnymi analogiami do stylu „szwajcarskiego”. „Koliba” została wyposażona w stylowe meble, tkaniny oraz inne przedmioty codziennego użytku specjalnie zaprojektowane dla Zygmunta Gnatowskiego. „(...) Styl góralski dostarcza doskonałych i charakterystycznych wiązań nóg, nie tylko do stołów, lecz również biur, biurek, do ław i szafek, stojących przy łóżkach (...)” - pisał w „Stylu zakopiańskim” Stanisław Witkiewicz. Wyposażenie projektował też właściciel „Koliby”. Meble wykonywał Józef Giewont, którego Witkiewicz uważał za najlepszego stolarza w Zakopanem. Swój udział miał również Kazimierz Sieczka i Andrzej Krzeptowski. Niektóre meble zdobił ornamentami Józef Kaspruś Stoch. Niemal wszyscy zatrudniani przez Witkiewicza byli absolwentami Szkoły Przemysłu Drzewnego. Niestety, nie zachowało się pierwotne wyposażenie Koliby. Uroczystość poświęcenia domu odbyła się w lipcu 1894 roku. Odtąd „Kolibę” uważano za przykład stylu rodzimego w architekturze drewnianej. Z czasem - z nieznanych przyczyn - „Kolibę” rozbudowano. W 1901 roku od strony zachodniej dobudowano parterowe skrzydło z osobnym wejściem i wyżką z pokojami. Autorem projektu był prawdopodobnie Tadeusz Prauss. Stanisław Witkiewicz określił to przedsięwzięcie jako „przerobienie zupełne”. Zakopane, Tygodnik Podhalański W 1906 roku w Jakimówce zmarł Zygmunt Gnatowski, w testamencie zapisując Muzeum Tatrzańskiemu swoje zbiory etnograficzne, biblioteczne oraz 10 tys. koron z przeznaczeniem na fundusz budowy murowanego gmachu muzealnego. Po śmierci Gnatowskiego „Koliba” została sprzedana i funkcjonowała jako pensjonat. Ostatnim właścicielem był generał Marian Linde, który dom zadłużył i zaniedbał. W 1935 roku wystawiono go na licytację. „Koliba” przeszła na własność Kolejowego Przysposobienia Wojskowego z Warszawy, które - zmieniając wnętrze i elewację północną - zaadaptowało ją na dom wczasowy. W okresie okupacji była tu siedziba Hitlerjugend. Po II wojnie światowej - jako spadkobierca - właścicielem „Koliby” został Związek Zawodowy Pracowników Kolejowych PRL, który przekazał dom Funduszowi Wczasów Pracowniczych. W latach 1954-1981 - w „Kolibie” znajdował się dom dziecka. W tym okresie naprawy i remonty domu bez uzgodnień konserwatorskich doprowadziły do dewastacji willi, a późniejszy stan wojenny uniemożliwił podejmowanie jakichkolwiek decyzji. Dopiero w 1985 roku na podstawie porozumienia ze związkami zawodowymi, Muzeum Tatrzańskie wydzierżawiło „Kolibę” na 10 lat, zobowiązując się wykonać pełny remont konserwatorski i zaadaptować dom na Muzeum Stylu Zakopiańskiego. Opracowanie dokumentacji konserwatorskiej i kapitalny remont zajęły kilka lat. Ostatnie prace wewnątrz willi wykonano w 1993 roku, a otwarcie muzeum nastąpiło 4 grudnia. W 1995 roku Muzeum Tatrzańskie kupiło „Kolibę” od federacji związków zawodowych. Przy pisaniu tekstu korzystałam z Przewodnika po Muzeum Stylu Zakopiańskiego im. Stanisława Witkiewicza autorstwa Teresy Jabłońskiej.

Murzasichle aktualności | aktualności, archiwum